Wikipedia dacht de opkomst van AI wel te kunnen opvangen. Dat blijkt niet zo eenvoudig, laat een fragment zien uit een nieuw boek over Wikipedia dat WIRED deze week publiceerde. Het stuk schetst hoe de vrijwillige redacteuren van de online encyclopedie steeds meer in de verdediging zijn gedrongen.

Van temmen naar verbieden

In eerste instantie was de verwachting binnen de Wikimedia Foundation dat taalmodellen juist zouden helpen. AI zou het saaie onderhoudswerk kunnen overnemen, zoals opmaak, bronvermeldingen en ontbrekende links, zodat mensen meer tijd overhielden voor het echte schrijfwerk.

De praktijk liep anders. Een onderzoek van Princeton University vond dat in augustus 2024 ongeveer 5 procent van bijna 3.000 nieuwe artikelen op de Engelstalige Wikipedia een flink deel AI-tekst bevatte. Redacteuren herkenden die stukken soms aan typische kenmerken, zoals lange gedachtestreepjes, krulaanhalingstekens of zelfs achtergebleven zinnen uit de prompt.

Redacteuren probeerden de AI-teksten eerst bij te schaven of weg te halen, bijvoorbeeld als ze vol holle frasen of verzonnen bronnen stonden. Volgens het boekfragment schonden zulke teksten de kernregels van Wikipedia uiteindelijk zo vaak dat schrijven met taalmodellen in maart 2026 helemaal werd verboden. AI mag sindsdien alleen nog helpen bij vertalen en kleine correcties.

Angst voor een neerwaartse spiraal

Onder Wikipedianen leeft de zorg dat AI juist het verkeerde werk overneemt. Als machines de artikelen schrijven, blijft er voor mensen alleen opruimwerk over. Daardoor haken ervaren schrijvers mogelijk af, waarna de verleiding groeit om nog meer met AI te laten doen. Een redacteur noemt het langzaam slinken van de groep goede schrijvers de grootste bedreiging voor het project.

Minder bezoekers door AI in zoekmachines

De druk komt ook van buiten. Sinds Google AI-samenvattingen bovenaan de zoekresultaten toont, krijgen veel mensen hun antwoord zonder Wikipedia nog te openen. De encyclopedie blijft wel een belangrijke bron voor die samenvattingen, maar dan op een afstand. Volgens het fragment is het verlies daarbij groter dan alleen minder websitebezoek.

De auteur wijst op een lastig punt: AI-assistenten geven overtuigende antwoorden die vaak toch fout zijn. Wikipedia is een van de plekken waar je zulke antwoorden kunt controleren. Raakt die bron zelf vervuild met AI-tekst, dan wordt het moeilijker om fouten nog aan te wijzen.

Wat betekent dit voor jou?

Gebruik je een AI-samenvatting of chatbot als naslagwerk, dan is het verstandig om bij belangrijke feiten zelf de onderliggende bron te openen. Wikipedia probeert met strenge regels mensenwerk te blijven, maar dat werkt alleen zolang er genoeg vrijwilligers zijn die schrijven en controleren. Het fragment is een opiniërend stuk uit een boek; de cijfers over AI-gebruik op Wikipedia komen uit eerder onderzoek dat de auteur aanhaalt.