Vanuit de ruimte lijken een oerwoud, een eucalyptusplantage en een palmolieveld allemaal op hetzelfde groene vlak. Toch maakt het voor klimaat en natuur enorm uit welke van de drie je bekijkt. Google DeepMind en Google Research brengen daarom samen met het World Resources Institute (WRI) en het Oostenrijkse onderzoeksinstituut IIASA een nieuwe wereldkaart uit: Forest Typology 2020, kortweg ForTy.

Zes soorten land

De kaart deelt elk stukje land van 10 bij 10 meter in een van zes categorieën in, gebaseerd op definities van de VN-landbouworganisatie FAO:

  • oerbos zonder zichtbare menselijke ingrepen;
  • natuurlijk teruggegroeid bos, bijvoorbeeld na kap of brand;
  • aangeplant bos dat over lange cycli wordt beheerd;
  • plantagebos: snelgroeiende, intensief beheerde bomen, vaak één soort;
  • boomgewassen en agroforestry, zoals palmolie, rubber, cacao of fruit;
  • overig land, van grasland tot stad en water.

Naast de kaart van 2020 verschijnt een vroege tijdreeks die per jaar laat zien hoe bossen tussen 2017 en 2025 veranderden. Volgens Google kun je daarmee voor het eerst wereldwijd op dit detailniveau zien wat er voor verdwenen bos in de plaats kwam: een houtplantage, een boomgewas of iets anders.

Waarom 'bomen of geen bomen' niet genoeg is

De meeste wereldkaarten tonen alleen of er bomen staan. Maar een bos dat nooit gekapt is, slaat volgens de makers veel meer koolstof op en herbergt veel meer soorten dan een plantage die elke tien à twintig jaar wordt geoogst. Wie natuurlijk bos wil beschermen, moet dat verschil kunnen zien.

ForTy bouwt voort op de kaart Natural Forests of the World 2020, die dezelfde partijen vorig jaar uitbrachten. Die gaf alleen aan of een stuk land in 2020 natuurlijk bos was. De nieuwe kaart gaat een stap verder.

Belangrijk voor Nederlandse importeurs

Google presenteert de kaart nadrukkelijk als basis voor de Europese ontbossingsverordening (EUDR). Die eist dat producten als koffie, cacao en palmolie niet afkomstig zijn van land dat in 2020 nog bos was en daarna landbouwgrond werd. Voor hout geldt bovendien dat het niet mag komen van oerbos of natuurlijk bos dat is omgezet in een plantage. Bedrijven en toezichthouders moeten dus niet alleen weten waar bomen staan, maar ook wat voor bos het is.

Dat raakt ook Nederland, waar via de havens van Amsterdam en Rotterdam grote hoeveelheden cacao en palmolie Europa binnenkomen. Importeurs en handelaars die moeten aantonen dat hun grondstoffen ontbossingsvrij zijn, krijgen met zo'n kaart een extra controlemiddel.

Wel een kanttekening: een satellietkaart blijft een model dat zich kan vergissen, zeker op perceelniveau. Voor een sluitend bewijs in een individuele zaak zal naast zo'n kaart ook informatie van de grond nodig blijven.