Dat een chatbot soms met grote stelligheid iets verzint, wordt meestal gezien als kinderziekte die vanzelf verdwijnt. Benjamin Lindquist, historicus aan MIT, ziet het anders. In een nieuw artikel in het historische tijdschrift Past and Present laat hij zien dat de grondleggers van AI juist bewust onvoorspelbaarheid in hun systemen stopten. Hallucinaties zijn in zijn ogen geen bijproduct, maar familie van iets wat ooit het doel was.

Toeval als bron van ideeën

In de jaren vijftig dachten veel ingenieurs dat creativiteit draait om onverwachte sprongen in het denken. John Pierce van Bell Labs zag wiskunde zelfs als manier om juist wanorde in kunst te brengen, om clichés te doorbreken. Vroege neurale netwerken, vaak gebouwd door psychologen, gebruikten toeval om problemen op te lossen. Ze moesten laten zien hoe hersenen productieve fouten maken.

Opvallend is volgens Lindquist dat die pioniers hun systemen waardeerden om het tegenovergestelde van wat wij nu verwachten. "Ze wilden een systeem dat af en toe antwoorden gaf die afweken van hun verwachtingen", vertelt hij aan MIT News. Voorspelbare antwoorden hadden ze al.

Van laboratorium naar ChatGPT

De neurale netwerken raakten lange tijd uit de gratie ten gunste van zogeheten symbolische AI, die de wereld in regels en feiten probeert te vangen. Pas rond 2012, met genoeg data en rekenkracht, haalden ze die aanpak in. Sindsdien zijn ze de basis van systemen als ChatGPT en Claude.

Het verschil met toen: een vreemd antwoord had in het lab geen gevolgen. Nu hebben AI-bedrijven juridische en financiële redenen om onverwachte uitkomsten te onderdrukken. Lindquist spreekt van het "wegschuren" van vreemdheid. Die zit er volgens hem nog wel in, maar wordt grotendeels in toom gehouden.

Elke keuze kost iets

Zijn les is een waarschuwing: wie hallucinaties hard bestrijdt, levert mogelijk ook iets in van het vermogen om met verrassende inzichten te komen. Dat is een historische analyse, geen meting aan moderne modellen. Maar het sluit aan bij recente experimenten, zoals AI-agents die zonder opdracht gingen spelen en daarna beter presteerden. Voor gebruikers blijft het praktische advies hetzelfde: hoe creatiever je vraag, hoe belangrijker het is om feiten zelf na te controleren.