Eric So, hoogleraar economie en gedragswetenschap aan de MIT Sloan School of Management, heeft een boek geschreven over wat AI met ons denken doet. In 'The Collision: What AI Does to Us', deze maand verschenen bij uitgeverij W.W. Norton, stelt hij dat leunen op AI een prijs heeft. In een interview met MIT News licht hij zijn belangrijkste punten toe.

Het begon bij hemzelf

So kreeg het idee toen hij zichzelf betrapte. Een collega vroeg hem om hulp, en in plaats van zelf na te denken typte hij een halve zin en vroeg ChatGPT de rest netjes af te maken. Na wat kleine aanpassingen stuurde hij het antwoord door. Achteraf schrok hij ervan hoe hij zijn eigen denkwerk volledig had overgeslagen. Hetzelfde patroon ziet hij bij studenten, die huiswerk door AI laten maken dat juist bedoeld is om een vak onder de knie te krijgen.

Hij verwijst ook naar een analyse van Anthropic, waaruit bleek dat ongeveer de helft van de vragen van studenten bestond uit vragen die weinig moeite kosten en alleen een snel antwoord zoeken.

'AI-zwaartekracht'

Volgens So is het niet genoeg om mensen te zeggen dat ze zelf moeten nadenken. Hij spreekt van "AI gravity": een constante trek richting AI. Die ontstaat doordat we van nature mentale energie willen sparen, doordat anderen met AI vooruit rennen en de druk op iedereen verhogen, en doordat AI-gebruik lastig te controleren is. Steeds meer werkgevers maken AI-gebruik bovendien onderdeel van beoordelingen en promoties. Studenten denken daarom dat ze er maar beter vroeg aan kunnen wennen. Maar wie de vaardigheden niet zelf opbouwt, wordt volgens So juist afhankelijker van AI, waardoor het een selffulfilling prophecy wordt.

So wijst ook op het effect op relaties. Chatbots zijn volgens hem tegelijk vleiend en overtuigend: ze willen je tevreden houden en zijn het vaak met je eens. Wie daaraan gewend raakt, heeft moeite met de wrijving die bij echt contact met andere mensen hoort.

Vier vuistregels

So vergelijkt de situatie met de tijd na de industrialisatie, toen mensen niet meer lichamelijk hoefden te werken om hun brood te verdienen en sporten iets werd wat je bewust deed. Zo moeten we volgens hem ook leren om bewust denkwerk te blijven doen. Hij geeft vier regels:

  • Omarm de worsteling. Moeite doen is volgens So geen probleem dat opgelost moet worden, maar precies hoe je iets leert.
  • Waardeer wie je bent zonder AI. Een gelikte presentatie die Claude voor je maakte, helpt weinig als je het onderwerp zelf niet begrijpt.
  • Investeer de tijd die je wint. AI kan saaie routineklussen overnemen, maar het gaat erom wat je met die vrijgekomen tijd doet.
  • Gebruik AI als trainer, niet als antwoordmachine. Als bijlesdocent die je laat nadenken kan AI goed werken voor leren, maar dat vraagt motivatie.

Wat heb je eraan?

Het boek is een synthese van onderzoek en persoonlijke ervaring, geen nieuwe studie. Toch sluit het aan bij een groeiende discussie, ook in Nederland, over AI in het onderwijs en op de werkvloer. De praktische les is eenvoudig: gebruik AI voor werk dat je al beheerst, en laat het je helpen leren in plaats van het leren over te nemen. Een makkelijke manier om te beginnen: vraag een chatbot om je uitleg te geven of je te overhoren, in plaats van het antwoord voor te zeggen.