Jan Rotmans laat digitale tweeling bouwen die na hem college geeft
Hoogleraar Jan Rotmans laat een AI-avatar van zichzelf maken die vragen beantwoordt op basis van zijn werk. Een AI-onderzoeker noemt het onwenselijk.
Hoogleraar Jan Rotmans, die ongeneeslijk ziek is, laat een AI-versie van zichzelf bouwen. Die digitale tweeling moet later lezingen geven en nieuwe vragen beantwoorden, ook als Rotmans er zelf niet meer is. Dat vertelde hij aan de NOS, schrijft AI Wereld.
Gebouwd uit boeken, colleges en zijn eigen stem
Studio The Synths maakt de avatar. De studio voedt het systeem met de boeken, wetenschappelijke artikelen en colleges van Rotmans, en heeft ook zijn stem, uiterlijk en gezichtsuitdrukkingen vastgelegd. Eerder maakte hetzelfde bedrijf een digitaal evenbeeld van Ruud Gullit.
Een eerste onlineversie moet voor het einde van 2026 klaar zijn. Op langere termijn droomt Rotmans van een hologram dat over een podium loopt. Dat zijn voorlopig plannen: hoe overtuigend en betrouwbaar de digitale hoogleraar straks werkt, moet nog blijken.
Meer dan een opgenomen college
Het verschil met een video-opname is dat je de avatar nieuwe vragen kunt stellen. Het systeem stelt dan zelf een antwoord samen op basis van wat Rotmans eerder schreef en zei. Rotmans wil hem ook als sparringpartner gebruiken, bijvoorbeeld om na te denken over wat een langdurige internetstoring met de samenleving doet.
Hij erkent dat de avatar fouten kan maken of dingen kan zeggen waar hij niet achter staat. Volgens hem moet uitgebreid testen dat risico verkleinen, en moet het systeem vragen buiten zijn vakgebied weigeren. Zolang hij kan, beoordeelt hij de antwoorden zelf. Daarna rekent hij op anderen die fouten opsporen en verbeteren, zoals bij Wikipedia.
Kritiek: wie spreekt er eigenlijk?
Iris van Rooij, hoogleraar AI aan de Radboud Universiteit, noemt het initiatief een "heel onwenselijke ontwikkeling". Mensen dichten zo'n systeem volgens haar te snel denkvermogen, betekenis en gevoel toe, terwijl het een persoon alleen nabootst.
Daar zit de kern van het probleem. Een boek bevat woorden die de auteur zelf koos. Een avatar die daar nieuwe zinnen van maakt, legt er een laag tussen. Een fout antwoord krijgt dan wel het gezicht, de stem en het gezag van de echte wetenschapper mee. Voor wie de avatar gebruikt, moet dus zichtbaar zijn wat Rotmans echt heeft geschreven en wat het systeem zelf heeft bedacht. Hoe The Synths dat regelt, is nog niet bekend.
Digitale nalatenschap vraagt om afspraken
Het Rathenau Instituut pleitte vorig jaar al voor een datacodicil: een document waarin je bij leven vastlegt wat er na je dood met je gegevens mag gebeuren, ook of er een chatbot of avatar van je gemaakt mag worden. Rotmans geeft zelf toestemming, maar daarmee zijn niet alle vragen beantwoord. Wie mag later informatie toevoegen, wie behandelt klachten over een antwoord en wie kan de avatar uitzetten?
Het project past in een bredere trend van AI rond afscheid en nalatenschap. Vorige week schreven we al over een Oostenrijkse start-up die je eigen afscheidsrede laat uitspreken in je eigen stem. Het verschil: daar gaat het om een vaste tekst die je zelf opneemt, bij Rotmans om een systeem dat nieuwe antwoorden blijft geven.
Bron: Jan Rotmans wil zijn kennis laten voortleven met een AI-tweeling (AI Wereld). Met AI geschreven; zie ons redactiebeleid.