Banken, belastingdiensten en luchtvaartmaatschappijen draaien nog altijd op software in COBOL, een programmeertaal uit 1959. Bijna niemand durft eraan te komen en de mensen die de code begrijpen, zijn grotendeels met pensioen. AI-bedrijven zien daar een kans. Maar volgens wetenschappers die The Verge sprak, onder wie twee onderzoekers van Nederlandse universiteiten, is die kans kleiner dan de marketing doet vermoeden.

Wat OpenAI en Anthropic beloven

Op 19 oktober meldde OpenAI dat zijn nieuwste modellen veel beter overweg kunnen met COBOL en andere oude talen. In eigen tests zette GPT-6.1 Sol COBOL-code om naar onder meer Java, Python en Rust, waarbij het gedrag van het programma in 87 procent van de gevallen gelijk bleef. Met meer rekentijd voor nadenken liep dat op tot 98 procent. Een oudere versie, GPT-5.6 Sol, haalde maar 5 procent.

Anthropic publiceerde in februari al een stappenplan om COBOL met Claude Code naar moderne talen om te zetten, maar zonder meetresultaten. Volgens het bedrijf is "de economie van COBOL-modernisering veranderd". Het aandeel IBM, dat geld verdient aan het onderhoud van zulke oude systemen, zakte na die aankondiging flink.

"Herschrijven is geen vervangen"

Vadim Zaytsev, universitair hoofddocent software-evolutie aan de Universiteit Twente, vindt de vooruitgang reëel, maar ziet een groot gat. "Code herschrijven is niet hetzelfde als een systeem vervangen", zegt hij. Hij zag eens een systeem van 250 miljoen regels COBOL. Daaromheen zitten gegevens in allerlei formaten, koppelingen met andere systemen en mensen die op een bepaald gedrag rekenen. AI speelt volgens hem "op dit moment geen grote rol" bij het vervangen van zulke systemen.

Arie van Deursen, hoogleraar software engineering aan de TU Delft, noemt de blog van OpenAI "oppervlakkig". De testtaken zijn volgens hem eenvoudig en lijken op wat de modellen tijdens hun training al zagen. Het echte probleem, een groot oud systeem opknippen in stukken die je één voor één kunt vervangen, komt in de tests niet aan bod.

Ook OpenAI zelf is voorzichtiger dan de blog doet vermoeden. Een woordvoerder erkende tegenover The Verge dat oude code "nog lang geen opgelost probleem" is.

Die laatste procent

Volgens de experts draait alles om testen. Je kunt dezelfde handelingen door het oude en het nieuwe systeem halen en de uitkomsten vergelijken, of AI laten uitleggen wat het heeft vertaald zodat een mens het kan nakijken. Wiskundige verificatie, waarbij een computer bewijst dat de nieuwe code precies hetzelfde doet, is nog veel werk. Zaytsev maakt het concreet: stel dat een AI 99 procent van je code goed omzet. Die laatste procent kan dan nog steeds een miljoen regels zijn, verspreid door het hele systeem.

Ook een Nederlands probleem

Dit speelt niet alleen in Amerika. Ook in Nederland draaien banken, verzekeraars en overheidsdiensten deels nog op mainframes met COBOL, en ook hier is het lastig om nog programmeurs te vinden die de taal beheersen. Dat juist Delft en Twente in dit verhaal opduiken, is geen toeval: beide universiteiten doen al jaren onderzoek naar het onderhouden en vernieuwen van oude software. Hun boodschap aan IT-afdelingen is duidelijk: AI kan helpen en tijd besparen, maar de menselijke controle blijft voorlopig onmisbaar.