Maakt de opkomst van AI het tijd om ontslag makkelijker te maken? Die vraag legt VVD-Kamerlid Ingrid Michon-Derkzen bij het kabinet neer. Op 4 november diende ze schriftelijke vragen in bij minister Hans Vijlbrief (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) en minister Thierry Aartsen (Werk en Participatie). Het zijn vragen, geen voorstel: aan de ontslagregels verandert hierdoor nog niets.

Twee knoppen in het ontslagrecht

Michon-Derkzen richt zich op twee onderdelen van het Nederlandse ontslagrecht:

  • Het afspiegelingsbeginsel. Bij een reorganisatie bepaalt die regel wie als eerste weg moet. Werkgevers kijken per groep uitwisselbare functies naar leeftijdsgroepen en de duur van het dienstverband, zodat de leeftijdsopbouw ongeveer gelijk blijft. De VVD verwijst naar het coalitieakkoord, waarin een versoepeling staat, en wil weten hoe die wordt uitgewerkt.
  • De preventieve ontslagtoets. Een ontslag wordt in Nederland vooraf beoordeeld. Het Kamerlid vraagt of het kabinet ruimte ziet om die toets lichter te maken.

Daarnaast vraagt ze hoeveel geld de sectorale opleidings- en ontwikkelingsfondsen hebben liggen, waarom dat geld blijft liggen en of het ook gebruikt kan worden om werknemers naar een andere sector te laten overstappen.

Wat de cijfers wel en niet zeggen

Aanleiding zijn recente publicaties over AI en werk. Volgens het UWV-rapport Regio in Beeld 2026-2027 heeft 38 procent van de mensen in de WW een hbo- of wo-opleiding, tegen 30 procent in de eerste helft van 2022. Dat zegt iets over de samenstelling van de WW-groep, niet dat 38 procent van alle hoogopgeleiden werkloos is. Het UWV noemt meerdere oorzaken, zoals reorganisaties bij banken en het feit dat Nederlanders gemiddeld hoger opgeleid zijn. Alleen bij marketing- en reclamemedewerkers en marktonderzoekers vermoedt het UWV een verband met AI, zonder dat effect precies te berekenen.

Ook De Nederlandsche Bank kwam deze week met een analyse. Volgens DNB kan AI bij ongeveer een kwart van de werkenden minstens de helft van de taken versnellen. Dat is een meting van wat technisch kan, geen voorspelling van ontslagen. DNB adviseert juist om werknemers vroeg te betrekken en scholing te starten voordat iemand zijn baan kwijt is.

Van taakverandering naar ontslag

De vragen laten zien hoe snel het AI-debat in Den Haag verschuift van onderwijs en privacy naar de arbeidsmarkt. Deze week bleek ook dat meer ICT'ers in de WW zitten, terwijl de sector toch groeit. Wie de vragen naast de cijfers legt, ziet een spanning: de onderzoeken beschrijven vooral veranderend werk en pleiten voor begeleiding, terwijl de VVD vooral vraagt of het makkelijker moet worden om afscheid te nemen van mensen. Hoe het kabinet dat afweegt, moet blijken uit de antwoorden.