Bewoners van een wijk in Southaven, in de Amerikaanse staat Mississippi, krijgen een opvallend aanbod. Een dochterbedrijf van Elon Musks AI-bedrijf xAI wil hun huis kopen, op voorwaarde dat ze afzien van alle claims rond het nabijgelegen datacenter en de bijbehorende energiecentrale. Dat schrijft The Verge op basis van berichtgeving van The Guardian en de Mississippi Free Press.

Wat er in de brief staat

Het bedrijf heet MZX. In een brief aan meerdere huishoudens ontkent het alle beschuldigingen, maar schrijft het ook dat het grond nodig heeft voor zijn bedrijfsvoering. Wie op het aanbod ingaat, tekent bij de overdracht een afstandsverklaring. Daarmee vervallen alle mogelijke claims rond de centrale, ook een eventueel aandeel in de lopende zaak die drie bewoners hebben aangespannen. Ook een eigen rechtszaak is daarna niet meer mogelijk.

Die drie bewoners stellen dat het datacenter en de gasturbines vrijwel onophoudelijk lawaai en trillingen veroorzaken. Volgens The Guardian vertelde een makelaar die langs de deuren ging dat xAI 418 huizen wil kopen en dat 18 eigenaren al willen verkopen. Huurders melden dat ze al weg moeten, met 60 dagen opzegtermijn nadat hun verhuurder had verkocht. Die aantallen komen van de makelaar en zijn niet onafhankelijk bevestigd.

Meer juridische strijd

xAI, dat na een fusie verdergaat als SpaceXAI, bouwde de afgelopen jaren in hoog tempo. In Memphis staan twee Colossus-datacenters, net over de staatsgrens in Southaven verrijst een derde, met een eigen energiecentrale. Het bedrijf ligt daar onder vuur:

  • De burgerrechtenorganisatie NAACP beschuldigt xAI ervan tientallen methaangasturbines zonder vergunning te gebruiken. Een federale rechter blokkeerde eerder deze maand een poging van de regering-Trump om die zaak te laten seponeren.
  • SpaceXAI meldde zelf dat het tot 6,1 miljoen dollar aan mogelijke boetes riskeert voor overtreding van milieuwetten, en dat er voor ruim 220 miljoen dollar aan claims liggen voor onbetaalde rekeningen bij de bouw in Memphis en Southaven.
  • De gemeenteraad van Memphis stemde vorige week tegen een bouwstop van een jaar voor AI-datacenters, maar nam wel een pauze van 135 dagen aan.

Verzet als verkiezingsthema

Het aanbod past in een bredere ontwikkeling: in de aanloop naar de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen keren steeds meer kiezers zich tegen datacenters. In Texas sloten links en rechts de handen ineen tegen nieuwe datacenters, en ook daar is de NAACP een van de drijvende krachten.

Een huis kopen in ruil voor het afzien van een rechtszaak is in de VS juridisch niet ongebruikelijk bij schikkingen. Toch roept het vragen op. Elke verkochte woning is een omwonende minder die kan klagen, terwijl de overlast voor de achterblijvers blijft. In Nederland zou zo'n constructie minder snel werken: bezwaar tegen een vergunning voor een groot datacenter loopt hier via de omgevingsvergunning, en dat recht hebben ook organisaties en verderop wonende belanghebbenden.