Google moet de bouwvoorbereiding voor twee nieuwe datacenters in Noord-Finland stilleggen. De Finse vergunningen- en toezichthouder LVV greep op 6 oktober in, omdat het bedrijf al op grote schaal bos had gekapt en grond had afgegraven terwijl de verplichte milieueffectbeoordeling nog liep. Volgens de toezichthouder was het landschap al zo veranderd dat die beoordeling erdoor werd ondermijnd.

Honderden hectares bos weg

Het gaat om een terrein van 330 hectare bij Muhos, niet ver van Oulu. De Finse natuurorganisatie SLL schat dat daar zo'n 250.000 bomen zijn verdwenen. Bij de tweede locatie, Otanmäki bij Kajaani, zouden nog eens 150.000 bomen zijn gekapt. Let op: dat zijn schattingen van natuurbeschermers, geen officiële telling. Volgens een reportage van The Guardian, waar AI Wereld zich op baseert, is ook een groot deel van de bovenste bodemlaag weggehaald.

De LVV heeft de politie gevraagd te onderzoeken of er bij Muhos strafbare feiten zijn gepleegd. Een rechterlijk oordeel is er nog niet.

Zorg om verzuring van het water

Het grootste probleem is misschien niet het bos, maar het water. Op het terrein is ongeveer negen kilometer aan afwateringssloten gepland, waarvan het meeste al is gegraven. De bodem bevat gesteente dat kan gaan verzuren zodra het met lucht en water in aanraking komt, waardoor metalen makkelijker in beken en uiteindelijk in de rivier de Oulujoki kunnen belanden. Meetgegevens die Google zelf aanleverde, laten al tekenen van verzuring zien.

Op 22 oktober stelde de toezichthouder daarom extra eisen:

  • Google moet uiterlijk 5 november een uitgebreider plan indienen om het water te beschermen.
  • Voor de afwateringswerken is een aparte vergunning nodig.

Google heeft excuses aangeboden. De Finse topman van het bedrijf zegt dat Google handelde op basis van zijn toenmalige begrip van de wet. Het bedrijf belooft op 130 hectare bij Muhos nieuwe bomen te planten. Natuurbeschermers vinden dat te weinig: er verdween 330 hectare, en jong bos heeft niet dezelfde natuurwaarde als oud bos.

Europa wil datacenters, maar tegen welke prijs?

De locaties horen bij een investering van 13 miljard euro die Google in september voor Finland aankondigde. Het koele klimaat en de ruimte maken het land aantrekkelijk; volgens The Guardian lopen er inmiddels 145 datacenterprojecten in Finland. Regio's die kampen met vergrijzing en wegtrekkende jongeren hopen op banen en belastinginkomsten.

De zaak past in een bredere Europese spanning tussen de honger naar AI-rekenkracht en natuur- en klimaatregels. Duitsland zwakte onlangs de restwarmte-eis voor datacenters af om de AI-groei niet te remmen, en in de VS waarschuwen onderzoekers dat datacenters in Texas de luchtkwaliteit decennia kunnen terugzetten. In Nederland gaat de discussie vooral over stroom: het Microsoft-datacenter in Middenmeer verbruikt alleen al meer dan één procent van alle Nederlandse elektriciteit.

Het Finse voorbeeld laat zien dat een milieubeoordeling meer is dan papierwerk: wie eerst kapt en daarna pas laat onderzoeken, maakt de vraag of er een betere plek of opzet mogelijk was achteraf zinloos. Hoe de Finse toezichthouder op Googles waterplan reageert, wordt na 5 november duidelijk.