Wie een boek schrijft, moet tegenwoordig niet alleen een goed verhaal afleveren, maar soms ook kunnen aantonen dat hij het zelf heeft geschreven. In de uitgeverswereld groeit het wantrouwen over manuscripten die met AI gemaakt zouden zijn. Een reeks nieuwe softwaretools belooft schrijvers een 'papieren spoor' als verdediging, meldt WIRED. Of dat genoeg is, is nog maar de vraag.

Een geschrapte roman als kantelpunt

De onrust kreeg dit voorjaar een gezicht. Na speculatie op sociale media en een artikel in The New York Times haalde uitgever Hachette de horrorroman Shy Girl van Mia Ballard uit de Amerikaanse planning en stopte de verkoop in het Verenigd Koninkrijk. Detectietool Pangram schatte dat zo'n 78 procent van de tekst door AI was gegenereerd. Ballard ontkent dat zij AI gebruikte en wijst naar een redacteur die een eerdere, zelf uitgegeven versie met AI zou hebben aangepast. Ze zegt juridische stappen te overwegen.

Sindsdien kregen volgens WIRED meer fictieschrijvers met vergelijkbare verdenkingen te maken, onder wie een winnaar van een verhalenwedstrijd en een auteur van een misdaadroman waarvoor uitgevers miljoenen boden. Ook zij ontkennen.

'Iedereen kan iedereen beschuldigen'

Thrillerschrijver Andrea Bartz, die als hoofdeiser optrad in de groepszaak tegen Anthropic over het gebruik van illegaal gedownloade boeken als trainingsdata, vreest een heksenjacht. Volgens haar is de schade al aangericht zodra een beschuldiging rondgaat, en is er geen afgesproken standaard om menselijk auteurschap te bewijzen.

Daar springen nieuwe diensten op in, zoals Workings, Blindproof, Wintertext, Human Ink en ObraVera. Ze leggen het schrijfproces vast, en sommige versleutelen het werk of geven het een unieke vingerafdruk, soms zelfs op basis van iemands typeritme. Zo ontstaat een dossier dat laat zien hoe een tekst tot stand kwam, met of zonder AI-hulp. Het moet ook helpen om herkomst aan te tonen als tekst zonder bronvermelding in een AI-trainingsset belandt.

Detectors zijn geen rechter

Het probleem zit aan twee kanten. AI-detectors zoals Pangram worden beter, en het bedrijf breidde onlangs uit naar video en beeld, maar een uitslag over één tekst blijft een schatting en geen bewijs. Een schrijver die daar ten onrechte op wordt afgerekend, staat zwak. Tegelijk vraagt een 'bewijs van menselijkheid' dat auteurs hun hele werkproces laten registreren, inclusief toetsaanslagen. Dat is een flinke stap voor wie gewoon een boek wil schrijven.

Voor Nederlandse schrijvers speelt nog iets mee: wie zijn typegedrag of conceptversies laat vastleggen door een (vaak Amerikaanse) dienst, deelt persoonlijke gegevens die onder de AVG vallen. Het loont om na te gaan waar die gegevens worden opgeslagen en wie er toegang toe heeft, voordat je zo'n tool gebruikt.

Een gedeelde norm in de boekenwereld is er nog niet. Zolang die ontbreekt, verschuift de bewijslast stilletjes naar de schrijver, terwijl de uitgever op een detector vertrouwt.