Moet iedereen met AI aan de slag? Nee, zegt Felienne Hermans, hoogleraar didactiek van de informatica aan de Vrije Universiteit Amsterdam. In een schriftelijk interview met AI Wereld pleit ze voor keuzevrijheid: leerlingen, docenten en werknemers moeten zelf kunnen bepalen wat ze aan technologie overlaten. Wie bewust geen chatbot gebruikt, kan volgens haar nog steeds prima begrijpen en beoordelen wat AI doet.

Een student die nee zei

Hermans, ook bekend als bedenker van de kinderprogrammeertaal Hedy, vertelt over een student die uit overtuiging nog nooit een taalmodel had gebruikt, terwijl dat voor haar vak de bedoeling was. Ze bood meteen een alternatief aan. Uiteindelijk probeerde hij het toch, maar dat was zijn eigen keuze. Ze vergelijkt het weigeren van AI met besluiten om geen vlees te eten: een overtuiging die we normaal gesproken respecteren.

Vertrouwen boven controle

In haar eigen lessen geeft Hermans weinig huiswerk en laat ze studenten vaker op papier werken. Zo hoeft ze achteraf niet uit te zoeken of een tekst door een chatbot is geschreven. Ze wil niet dat goed werk automatisch verdacht wordt, omdat een onterechte beschuldiging de relatie tussen docent en leerling beschadigt.

Ze zet ook vraagtekens bij het idee dat AI "steeds beter wordt". Bij vragen waarin perspectief, geschiedenis en moraal samenkomen, zoals wie verantwoordelijk is voor de val van Srebrenica, schiet een keurig lijstje van een chatbot volgens haar tekort.

Kritisch op Amerikaanse techbedrijven

Bij de keuze voor AI op school wil Hermans ook meewegen wie er geld en macht bij krijgt. Ze noemt het te gevaarlijk om Amerikaanse techbedrijven die achter Trump stonden nog sterker te maken. Zelf gebruikt ze naar eigen zeggen alleen opensourcemodellen, en dan vooral als hulpmiddel bij het programmeren.

Dat iedereen met AI een app kan bouwen, vindt ze in principe mooi. Ze hoopt dat het democratiserend werkt, maar vreest vooral nieuwe afhankelijkheid: van dure systemen waarvan aanbieders de prijzen en voorwaarden bepalen, met ook gevolgen voor het klimaat. En kennis van beveiliging blijft nodig, ook als een taalmodel de code schrijft.

Geen 'ik' voor chatbots

Opvallend is haar pleidooi voor een verbod op chatbots die zichzelf als 'ik' presenteren. Volgens Hermans is dat een ontwerpkeuze die mensen ertoe verleidt een computer menselijke eigenschappen toe te dichten. Voor vijftigers en zestigers die zich afvragen of ze nog moeten bijbenen, heeft ze een geruststellende boodschap: je kunt het op elke leeftijd aan je voorbij laten gaan.

Past in een breder Nederlands debat

Het interview verschijnt midden in een levendige discussie over AI in het Nederlandse onderwijs. Eerder deze week noemde docent en schrijver Barend Last een totaalverbod juist kortzichtig, terwijl zo'n 270 docenten op het eerste congres AI voor Docenten leerden werken met prompts. Hermans kiest een derde weg: geen verbod en geen verplichting, maar de keuze bij de gebruiker zelf.